Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.



01.12.2022

Wyższy poziom programowania

Progress oferuje nowe narzędzia programistyczne: Progress Telerik, Progress Kendo UI i...
01.12.2022

Łączność w podróży

VMware SD-WAN VMware zaprezentował rozwiązanie SD-WAN nowej generacji, w tym nowego...
01.12.2022

Bezpieczne e-maile

Nowa aplikacja firmy Cypherdog Security Inc. umożliwia bezpieczną wymianę maili i...
01.12.2022

Pierwszy w branży

Schneider Electric wprowadza na rynek APC Smart-UPS Ultra. To pierwszy w branży...
01.12.2022

Przełączniki 10G dla MŚP

Nowe urządzenia to przełączniki 10G kompatybilne z systemem Omada SDN.
01.12.2022

Zarządzanie danymi

Firma Synology wprowadziła na rynek czterokieszeniowy DiskStation DS923+.
01.12.2022

Nowatorski system chłodzenia

OVHcloud zaprezentował nową, autorską technologię hybrydowego zanurzeniowego chłodzenia...
01.12.2022

Linia smart routerów

D-Link zaprezentował najnowszą rodzinę routerów Smart Wi-Fi z algorytmami sztucznej...
04.11.2022

Nowa platforma Red Hat

Nowa platforma Red Hat Enterprise Linux (RHEL) w wersjach 8.7 i 9.1 Beta obsługuje...

Tokeny niewymienialne w przepisach prawa

Data publikacji: 14-07-2022 Autor: Tomasz Cygan

Technologia blockchain dotarła na rynek sztuki w postaci NFT, czyli tokenów niewymienialnych. NFT może mieć jednak szersze zastosowanie. Jak zwykle technologia i rzeczywistość wyprzedzają regulacje, pozostawiając wiele pytań bez odpowiedzi. Ale już teraz można wskazać kilka obszarów dotyczących NFT, w których znajdą zastosowanie przepisy prawa.

 

Na początek uwaga o charakterze terminologicznym. Non-fungible token (NFT) tłumaczy się jako „token niewymienialny”. Ale nie oznacza to wyłączenia NFT z obrotu cywilnoprawnego. W związku z tym ową niewymienialność należy rozumieć raczej jako unikalność: nie ma nigdzie drugiego takiego samego pliku. Z jednej strony gwarantuje to wykorzystanie technologii blockchain, której istotą jest m.in. możność potwierdzenia oryginalności pliku oraz brak możliwości wprowadzania w nim zmian. Z drugiej strony indywidualne oznaczenie każdego tokena wpływa na łatwość jego wykorzystania w celach kolekcjonerskich w przypadku zdjęć, filmów czy innych utworów cyfrowych. Można spotkać czasem porównanie NFT do oryginałów obrazów lub egzemplarzy książek podpisanych przez autora. Z kolei z punktu widzenia celu NFT umożliwia potwierdzanie prawa własności pliku, któremu autor, wykorzystując technologię blockchain, nadał status oryginału.


Najpopularniejsze przykłady NFT to unikalne awatary w serwisach społecznościowych, tweety publikowane na Twitterze, muzyka, pliki audio lub wideo czy wirtualne emocje. NFT zawsze będzie miał postać pliku, którego integralne elementy stanowią numer (tzw. hash) transakcji, numer bloku, znacznik czasu, strony transakcji i kwotę transakcji.


Charakter kolekcjonerski lub powiązanie ze sztuką (w tym przypadku zdigitalizowaną) każe zastanowić się nad charakterem praw do zawartości NFT. Wszakże nabycie prawa do egzemplarza utworu nie musi oznaczać, że nikt inny kolejnego egzemplarza utworu nie nabędzie.


Co istotne, już powyższe uwagi pozwalają na wskazanie tych przepisów prawa, które mogą mieć zastosowanie do NFT. W grę wchodzą zarówno prawo cywilne, jak i prawo autorskie, a także te regulacje, które dotyczą bezpieczeństwa cyfrowego.


> Twórczy charakter NFT


Istotne znaczenie ma zawartość NFT, a jest ona unikalna. W takim przypadku przedmiotem analizy musi stać się treść przepisów o prawie autorskim. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. DzU z 2021 r., poz. 1062 ze zm.; dalej: pr. aut.) przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Cechy kwalifikujące jako utwór są dwie: działalność twórcza i indywidualny charakter. W pewnym sensie w tym miejscu po raz kolejny należy się wesprzeć unikatowością tokenów, co wskazuje na ich związek z prawem autorskim.


Warto także zwrócić uwagę, że definicja zawarta w art. 1 ust. 1 pr. aut. jest na tyle elastyczna, że można nią objąć również swoiste „nowinki technologiczne” – przepis wskazuje bowiem na jakąkolwiek postać ustalenia utworu oraz brak zależności utworu od sposobu wyrażenia. W związku z tym nic nie stoi na przeszkodzie, żeby NFT kwalifikować jako utwór, pod warunkiem że ma indywidualny oraz twórczy charakter. Termin „działalność twórcza” oznacza, że przedmiotem prawa autorskiego jest przejaw takiego działania, które choćby w minimalnym stopniu odróżnia się od innych rezultatów takiego samego działania, a więc ma cechę nowości. Natomiast termin „indywidualny charakter” może być różnie pojmowany. Nie oznacza to jednak, że utwór musi koniecznie odzwierciedlać cechy indywidualności twórcy, lecz że sam przez siebie musi wyróżniać się od innych takich samych przejawów działalności twórczej w sposób świadczący o jego swoistości, oryginalności i niepowtarzalności.


Należy wreszcie zwrócić szczególną uwagę na fakt, że wedle prawa autorskiego ochronie podlega każdy przejaw twórczości. To określenie należy łączyć nie tylko z samym utworem, lecz także z działalnością twórczą, która może przybierać rozmaite formy, owocować różnymi wynikami i w różny sposób się przejawiać. W szczególności twórczy charakter może mieć działanie polegające na doborze, układzie lub zestawieniu utworów lub ich fragmentów. W takim przypadku podłoże ochrony stanowi w istocie pewna idea, pomysł, a zatem inwencja twórcza przejawia się w specyficzny sposób, odbiegający od typowych reguł, w zasadzie wyłączających spod ochrony idee (art. 1 ust. 21 pr. aut.). Jak wskazał Sąd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 25 stycznia 2006 r. (CK 281/05), wymaganie nowości nie jest niezbędną cechą twórczości jako przejawu intelektualnej działalności człowieka. Utworem w rozumieniu art. 1 pr. aut. może być kompilacja wykorzystująca dane powszechnie dostępne, pod warunkiem że ich wybór, segregacja czy sposób przedstawienia mają znamiona oryginalności.


Należy także wskazać, iż ustawodawca nie uzależnił w żaden sposób zakwalifikowania danego wytworu intelektualnego jako przedmiotu ochrony prawa autorskiego od okoliczności dotyczących osoby twórcy, takich jak wiek czy wykształcenie, zamiaru stworzenia lub nie utworu, przeznaczenia utworu oraz ewentualnej jego użyteczności, a także od wartości artystycznej utworu.


Co ważne, dla powstania ochrony z tytułu prawa autorskiego nie jest istotna okoliczność, czy utwór został ukończony. Ochronie podlegają nie tylko utwory ukończone, ale również ich powstające fragmenty, a nawet wszelkiego rodzaju szkice, plany czy projekty, o ile one również samoistnie spełniają konieczne cechy utworu. Oznacza to, że nawet jeśli ujawnione w dowolny sposób uporządkowane informacje, szkice itp. stanowią jedynie wycinek lub tylko zaczątek powstającego utworu, również i one będą chronione, pod warunkiem że odznaczają się cechą twórczości.


Jednocześnie, zgodnie z treścią art. 4 pr. aut., nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego akty normatywne lub ich urzędowe projekty, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole, opublikowane opisy patentowe lub ochronne i proste informacje prasowe.


Podkreślenia wymaga także fakt, iż wspomniana ustawa reguluje również kwestie związane z ochroną programów komputerowych. Podlegają one ochronie tak jak utwory literackie (art. 74 ust. 1 pr. aut.). Ochrona przyznana programowi komputerowemu obejmuje wszystkie formy jego wyrażenia. Idee i zasady będące podstawą jakiegokolwiek elementu programu komputerowego, w tym podstawą łączy, nie podlegają ochronie.


Autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego co do zasady obejmują prawo do trwałego lub czasowego zwielokrotnienia programu komputerowego w całości lub w części jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie (w zakresie, w którym dla wprowadzania, wyświetlania, stosowania, przekazywania i przechowywania programu komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnienie, czynności te wymagają zgody uprawnionego), tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu lub jakichkolwiek innych zmian w programie komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych zmian dokonała, oraz rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, programu komputerowego lub jego kopii.


Z kolei art. 1 ust. 2 pr. aut. zawiera przykładowe wyliczenie przedmiotów prawa autorskiego.


Art. 1 ust. 2 pr. aut.
W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

  1. wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);
  2. plastyczne;
  3. fotograficzne;
  4. lutnicze;
  5. wzornictwa przemysłowego;
  6. architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
  7. muzyczne i słowno-muzyczne;
  8. sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
  9. audiowizualne (w tym filmowe).

 

> Autorskie prawa majątkowe


Przepisy prawa autorskiego przewidują dwie możliwości umownego przekazania praw do utworu. Pierwszą z nich jest umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych. Zgodnie z treścią art. 41 pr. aut. autorskie prawa majątkowe (obejmują wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu) mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy. Jednocześnie nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione i może dotyczyć tylko pól eksploatacji, które są znane w chwili jej zawarcia. Ważność takiej umowy uzależniona jest od zachowania formy pisemnej. Brak wyraźnego postanowienia w treści umowy, że przenosi ona majątkowe prawa autorskie, wskazuje w sposób dorozumiany, że twórca udzielił licencji.


Przedmiotem umowy o przeniesienie praw autorskich nie mogą być prawa osobiste twórcy – są one niezbywalne i niedziedziczne. Autorskie prawa osobiste obejmują prawo do: autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności, nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

 

[...]

 

Autor jest adwokatem, inspektorem ochrony danych, wykładowcą i publicystą.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.

.

Transmisje online zapewnia: StreamOnline

All rights reserved © 2019 Presscom / Miesięcznik \"IT Professional\"